७२ वर्षांची परंपरा खंडित; राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा सोहळा गुजरातमधील एकता नगरात
नवी दिल्ली : भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वोच्च मानल्या जाणाऱ्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांच्या सोहळ्याचे आयोजन यंदा प्रथमच दीर्घकाळच्या दिल्लीतील परंपरेतून बाहेर पडून गुजरातमधील एकता नगर (केवडिया) येथे करण्यात येणार आहे. ७२ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचे वितरण २२ सप्टेंबर रोजी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते होणार असल्याची अधिकृत घोषणा माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने केली आहे.
एकता नगर हे सरदार वल्लभभाई पटेल यांच्या ‘स्टॅच्यू ऑफ युनिटी’साठी प्रसिद्ध आहे. ५९७ फूट उंचीचा हा पुतळा जगातील सर्वांत उंच पुतळ्यांपैकी एक असून, २०१८ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते त्याचे उद्घाटन झाले होते. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा सोहळा या पुतळ्याच्या परिसरात आयोजित करण्याची तयारी सुरू असून सुमारे एक हजार पाहुण्यांसाठी तात्पुरती संरचना उभारण्यात येत असल्याचे वृत्त आहे.
दिल्लीबाहेर जाण्याचा निर्णय का?
१९५४ मध्ये राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांची सुरुवात झाल्यापासून पुरस्कार वितरणाचा सोहळा प्रामुख्याने नवी दिल्लीतील विज्ञान भवनात होत आला आहे. मात्र, या परंपरेला १९७१ मध्ये अपवाद झाला होता. त्या वर्षी १७ वा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार सोहळा चेन्नई येथे आयोजित करण्यात आला होता. त्यानंतर पुन्हा हा सोहळा राष्ट्रीय राजधानीशी जोडला गेला.
यंदा मात्र केंद्र सरकारने राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार देशाच्या इतर भागांतही आयोजित करण्याचा निर्णय घेतल्याचे माहिती व प्रसारण मंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे. मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, राष्ट्रीय राजधानीच्या पलीकडे हा सोहळा नेऊन देशाच्या विविध भागांतील चित्रपटसृष्टी आणि कलावंतांना एका राष्ट्रीय व्यासपीठावर आणणे, तसेच ‘एक भारत, श्रेष्ठ भारत’ या भावनेला अधोरेखित करणे हा यामागील उद्देश आहे.
मात्र, दिल्लीऐवजी गुजरातमधील एकता नगरचीच निवड का करण्यात आली, याचे स्वतंत्र आणि सविस्तर कारण सरकारकडून अद्याप स्पष्ट करण्यात आलेले नाही. या निर्णयावर चित्रपटसृष्टीतील काही व्यक्तींनी प्रश्न उपस्थित करण्यास सुरुवात केली आहे.
‘चित्रपटसृष्टीला योगदान देणाऱ्या राज्याचा विचार का नाही?’
राष्ट्रीय पुरस्कार विजेते दिग्दर्शक राहुल ढोलकिया यांनी या निर्णयावर प्रश्न उपस्थित केला आहे. दिल्लीबाहेर सोहळा नेण्यास आपला विरोध नसल्याचे स्पष्ट करत त्यांनी, ‘‘गुजरातच का?’’ असा सवाल केला. महाराष्ट्र, केरळ, तामिळनाडू किंवा हैदराबाद यांसारख्या भारतीय चित्रपटसृष्टीत मोठे योगदान असलेल्या ठिकाणांना हा मान का देण्यात आला नाही, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला.
ढोलकिया यांच्या भूमिकेमुळे पुरस्कार सोहळ्याच्या स्थळनिवडीवरून नवी चर्चा सुरू झाली आहे. विशेषतः मुंबई, पुणे, चेन्नई, हैदराबाद आणि केरळ यांसारख्या चित्रपट निर्मितीच्या प्रमुख केंद्रांचा राष्ट्रीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील वाटा लक्षात घेता, भविष्यात हा सोहळा वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये फिरता ठेवला जाणार का, असा प्रश्नही उपस्थित होत आहे.
‘स्टॅच्यू ऑफ युनिटी’शी पुरस्कारांचे विशेष नाते
यंदाच्या पुरस्कारांमध्ये एकता नगरच्या निवडीला आणखी एक सांकेतिक संदर्भ जोडला गेला आहे. ‘स्टॅच्यू ऑफ युनिटी—एकता का प्रतीक’ या लघुपटासाठी आनंद एल. राय यांना सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शनाचा राष्ट्रीय पुरस्कार जाहीर झाला आहे. त्यामुळे ज्या स्थळावर सरदार पटेलांचा पुतळा आहे, त्याच परिसरात संबंधित पुरस्कार प्रदान होणार आहे.
यंदा २०२४ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटांना राष्ट्रीय पुरस्कार देण्यात येणार आहेत. ‘आर्टिकल ३७०’ला सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा पुरस्कार मिळाला असून यामी गौतम सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री ठरल्या आहेत. ‘चंदू चॅम्पियन’साठी कार्तिक आर्यन आणि ‘भ्रमयुगम’मधील भूमिकेसाठी मामूट्टी यांना संयुक्तपणे सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार जाहीर झाला आहे.
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचा सोहळा देशाच्या विविध भागांत आयोजित करण्याचा निर्णय पुढील वर्षांतही कायम राहणार का, की यंदाचा गुजरातमधील सोहळा हा अपवाद असेल, हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. मात्र, सात दशकांहून अधिक काळ राष्ट्रीय राजधानीशी जोडलेल्या या प्रतिष्ठित सोहळ्याचे स्थळ बदलल्याने त्याच्या परंपरेबरोबरच स्थळनिवडीच्या निकषांवरही चर्चा सुरू झाली आहे.
