‘About an Intimate Matter’चा बुसानमध्ये वर्ल्ड प्रीमिअर

मुंबई : दिग्दर्शक संदीप कुमार पॉल यांच्याAbout an Intimate Matter (Ekanto Byaktigoto Bishoy)या बंगाली चित्रपटाचा वर्ल्ड प्रीमिअर ३१व्या बुसान आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात होणार आहे. ‘A Window on Asian Cinema’ या विभागात या चित्रपटाचे प्रदर्शन ८ ऑक्टोबर रोजी दुपारी २.४० वाजता लोटे सिनेमा, सेंटम सिटी ३ येथे होणार आहे. समकालीन आशियाई चित्रपटांमधील वेगळे आणि नव्या दिग्दर्शकांचे आवाज या विभागातून प्रेक्षकांसमोर आणले जातात.

संदीप कुमार पॉल यांनी लिहिलेल्या आणि दिग्दर्शित केलेल्या या चित्रपटाची निर्मिती इंटरनॅशनल एमी पुरस्कार विजेत्या निर्मात्या अपूर्वा बक्षी आणि मोनिशा त्यागराजन यांच्या Awedacious Originals या संस्थेने केली आहे. तसेच लोटस व्हिज्युअल प्रॉडक्शन्सचे बिद अझीझ मर्चंट आणि नीरज चुरी हेही या चित्रपटाचे निर्माते आहेत. भारत, ब्रिटन आणि अमेरिकेतील स्वतंत्र निर्मात्यांनी एकत्र येऊन या चित्रपटाची निर्मिती केली आहे.

Awedacious Originalsचा हा पहिला बंगाली भाषेतील चित्रपट असून संपूर्ण चित्रपटाचे चित्रीकरण पश्चिम बंगालमध्ये अवघ्या १२ दिवसांत करण्यात आले आहे. चित्रपटात अभिनेत्री श्रेया भट्टाचार्य प्रमुख भूमिकेत असून त्यांची भूमिका कथानकाचा केंद्रबिंदू आहे.

खासगी छायाचित्रांपासून सार्वजनिक न्यायालयापर्यंत

About an Intimate Matterची कथा स्वर्णा नावाच्या एका उच्च माध्यमिक शाळेतील विज्ञान शिक्षिकेभोवती फिरते. स्वर्णा आणि तिची जोडीदार द्रिती एका शांत उपनगरात नव्याने आयुष्य सुरू करण्यासाठी येतात. मात्र, एका विद्यार्थ्याच्या हाती स्वर्णाचे काही खासगी आणि अंतरंग छायाचित्रे सोशल मीडियावर लागतात. ही छायाचित्रे तो आपल्या वर्गमित्रांमध्ये प्रसारित करतो आणि त्यानंतर स्वर्णाच्या खासगी आयुष्याचा सार्वजनिक तमाशा सुरू होतो.

या घटनेनंतर परिस्थिती केवळ सोशल मीडियापुरती मर्यादित राहत नाही. शाळेतील विद्यार्थ्यांच्या नजरेत स्वर्णाची प्रतिमा बदलते. सहकारी आणि प्रशासन तिच्या खासगी आयुष्याकडे तिच्या व्यावसायिक क्षमतेपेक्षा अधिक महत्त्वाने पाहू लागतात. एका डिजिटल गोपनीयतेच्या भंगाचे रूपांतर हळूहळू नैतिक पोलिसिंग, कार्यस्थळावरील भेदभाव आणि एका महिलेच्या शरीरावर, ओळखीवर आणि नात्यावर समाजाचा हक्क सांगण्याच्या मानसिकतेत होते.

करिअर आणि वैयक्तिक नातेसंबंध दोन्ही धोक्यात आल्यानंतर स्वर्णासमोर स्वतःचे स्वातंत्र्य आणि प्रतिष्ठा पुन्हा मिळवण्याचे आव्हान उभे राहते. ‘खासगीपणाचा अधिकार नेमका कोणाला आहे आणि एखाद्याच्या खासगी आयुष्याचा भंग झाल्यानंतर दोष त्या व्यक्तीचाच का ठरतो?’ हा प्रश्न चित्रपट उपस्थित करतो.

स्वर्णा आणि द्रितीच्या नात्याकडे केवळ ‘समलैंगिक नातेसंबंध’ म्हणून पाहण्याऐवजी दिग्दर्शकाने त्यातील प्रेम, मतभेद, इच्छा, असुरक्षितता आणि जिव्हाळा यांना केंद्रस्थानी ठेवले आहे. त्यामुळे हा चित्रपट केवळ क्विअर व्यक्तींच्या आयुष्याची कथा न राहता गोपनीयता, संमती, प्रतिष्ठा आणि स्वतःच्या पद्धतीने जगण्याच्या अधिकाराची कथा बनतो.

‘क्विअर आयुष्याकडे बाहेरून पाहायचे नव्हते’

चित्रपटाचे दिग्दर्शक संदीप कुमार पॉल यांनी सांगितले की, “About an Intimate Matterचा प्रवास बुसानपासून सुरू होणे माझ्यासाठी अत्यंत अर्थपूर्ण आहे. हा चित्रपट अनेक वर्षे केलेल्या निरीक्षणातून आणि लोकांचे अनुभव ऐकण्यातून तयार झाला आहे. व्यवसाय, सामाजिक वर्ग आणि सामाजिक अपेक्षा आपल्या सर्वांत खासगी नात्यांमध्ये कशा प्रकारे प्रवेश करतात, याचा विचार या चित्रपटातून केला आहे.”

“क्विअर व्यक्तींच्या आयुष्याकडे बाहेरून पाहायचे किंवा त्यांना असामान्य म्हणून मांडायचे मला नव्हते. स्वर्णा आणि द्रितीलाही इतर कोणत्याही व्यक्तीप्रमाणे इच्छा, विरोधाभास, असुरक्षितता आणि प्रतिष्ठा आहे. पश्चिम बंगालच्या सामाजिक वास्तवातून आलेली ही कथा आंतरराष्ट्रीय प्रेक्षकांसमोर मांडण्याची संधी मिळत असल्याचा मला आनंद आहे,” असे पॉल यांनी म्हटले.

‘राजकीय भूमिका जाहीर करण्याऐवजी पात्रांमधून ती समोर येते’

निर्मात्या अपूर्वा बक्षी यांच्या मते, संदीप यांची चित्रपटाकडे पाहण्याची स्वतंत्र दृष्टी आणि ओळख, जवळीक व सामाजिक पूर्वग्रह यांचा अत्यंत संयत पद्धतीने घेतलेला वेध यामुळे हा प्रकल्प विशेष वाटला.

“चित्रपट आपली राजकीय भूमिका थेट प्रेक्षकांवर लादत नाही. त्याऐवजी पात्रे, त्यांची नाती आणि त्यांचे सामाजिक वास्तव यामधून ती आपोआप समोर येते. प्रतिष्ठा, इच्छा आणि स्वतःच्या पद्धतीने जगण्याचे धैर्य याबद्दलची ही अत्यंत व्यक्तिगत कथा आहे. Awedacious Originalsच्या पहिल्या बंगाली निर्मितीचा प्रवास बुसानपासून सुरू होत असल्याचा आम्हाला अभिमान आहे,” असे बक्षी यांनी सांगितले.

निर्माते नीरज चुरी यांनीही ही कथा आपल्या भौगोलिक संदर्भापलीकडे जाणारी असल्याचे म्हटले. स्वर्णाची परिस्थिती विशिष्ट असली तरी सार्वजनिक टीकेपासून मुक्तपणे जगण्याची आणि प्रेम करण्याची इच्छा सार्वत्रिक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

स्ट्रीट फोटोग्राफीपासून फीचर फिल्मपर्यंत

संदीप कुमार पॉल यांच्या स्ट्रीट आणि डॉक्युमेंटरी फोटोग्राफीच्या अनुभवातून या चित्रपटाची बीजे रोवली गेली. २०१६ आणि २०१७ मध्ये त्यांनी कोलकात्यातील प्राइड मार्च तसेच विविध सामाजिक कार्यक्रमांचे छायाचित्रण केले होते. मात्र, स्थिर छायाचित्रांमधून आपण पाहत असलेल्या व्यक्तींच्या भावनिक गुंतागुंतीला पूर्णपणे मांडता येत नसल्याची जाणीव त्यांना झाली.

एका जवळच्या मित्राच्या अनुभवाने या विषयाला आणखी वैयक्तिक आयाम मिळाला. स्वतःची ओळख आणि समाजाच्या अपेक्षा यांच्यातील संघर्षातून जाणाऱ्या त्या मित्राच्या अनुभवाने पॉल यांच्या मनात या कथेविषयीची उत्सुकता अधिक दृढ झाली. त्यातून शांतता, भीती, आत्मशोध आणि समाजाच्या ‘सभ्यते’च्या चौकटीत सतत मोजले जाण्याची मानसिक किंमत हे विषय चित्रपटात आले.

पटकथा विकसित करताना पॉल यांनी क्विअर समुदायातील मित्र आणि सहकाऱ्यांशी संवाद साधला. त्यांच्या अनुभवांमुळे चित्रपटातील व्यक्तिरेखा, संवाद आणि भावनिक विश्वाला आकार मिळत गेला. निर्माता नीरज चुरी यांनीही आपल्या वैयक्तिक अनुभवांच्या आधारे चित्रपटाच्या निर्मिती प्रक्रियेत महत्त्वाचे योगदान दिले.

१२ दिवसांत पश्चिम बंगालमध्ये चित्रित झालेला हा बंगाली चित्रपट आता बुसानच्या आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावरून आपल्या प्रवासाला सुरुवात करत आहे.