इराणवरील संभाव्य हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर ट्रम्प-नेतान्याहू यांच्यात चर्चा

वॉशिंग्टन : इराणविरोधात पुन्हा लष्करी कारवाई करण्याच्या शक्यतेवर अमेरिका विचार करत असतानाच अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्याशी दूरध्वनीवरून चर्चा केली. ‘द वॉल स्ट्रीट जर्नल’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, इराणविरोधात लष्करी कारवाई पुन्हा सुरू करण्याच्या पर्यायांवर व्हाइट हाऊसमध्ये वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांसोबत झालेल्या बैठकीनंतर ही चर्चा झाली.

दरम्यान, इराणशी राजनैतिक चर्चा सुरू असल्याचे अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री मार्को रुबिओ यांनी स्पष्ट केले आहे. ट्रम्प यांनी इराणवर नव्याने हल्ला करण्याचा अद्याप कोणताही निर्णय घेतलेला नाही, असेही त्यांनी सांगितले. त्यामुळे एकीकडे लष्करी कारवाईची शक्यता खुली ठेवताना दुसरीकडे चर्चेच्या माध्यमातून तोडगा काढण्याचे अमेरिकेचे प्रयत्न सुरू असल्याचे चित्र आहे.

जी-२० देशांच्या परराष्ट्रमंत्र्यांच्या बैठकीनंतर पत्रकारांशी बोलताना रुबिओ म्हणाले, “इराणशी अनेक स्तरांवर चर्चा सुरू आहे. ही चर्चा कधीही पूर्णपणे थांबलेली नाही. काही संवाद थेट, तर काही मध्यस्थांच्या माध्यमातून सुरू आहेत.” चर्चेसाठी कोणतीही अंतिम मुदत निश्चित करण्यास त्यांनी नकार दिला. मात्र, इराणच्या अणुकार्यक्रमासह मध्यपूर्वेतील सशस्त्र संघटनांना दिल्या जाणाऱ्या पाठिंब्याबाबत अमेरिकेच्या सुरक्षाविषयक चिंता दूर होणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

लष्करी पर्यायही विचाराधीन

राजनैतिक प्रयत्न अपयशी ठरल्यास अमेरिकेकडे लष्करी कारवाईचा पर्याय असल्याचे रुबिओ यांनी सूचित केले. “आवश्यकता भासल्यास लष्करी उद्दिष्टे साध्य करण्याची क्षमता अमेरिकेकडे आहे. मात्र, ट्रम्प यांनी अद्याप निर्णय घेतलेला नाही,” असे ते म्हणाले.

‘जेरुसलेम पोस्ट’च्या वृत्तानुसार, अमेरिका आणि इस्रायल इराणविरोधातील संभाव्य नव्या कारवाईसाठी तयारी करत आहेत. मात्र, कारवाई नेमकी कधी होईल, याबाबत इस्रायली अधिकाऱ्यांमध्येही निश्चितता नाही. अमेरिकेच्या मध्यवर्ती लष्करी कमांडकडून (सेंटकॉम) संभाव्य मोहिमेचे पर्याय तपासले जात असल्याचेही वृत्तात म्हटले आहे.

इराणकडून चर्चेच्या प्रस्तावाला सकारात्मक प्रतिसाद

दुसरीकडे, अमेरिकेचे उपाध्यक्ष जे. डी. व्हान्स यांनी इराणच्या वरिष्ठ सुरक्षा नेतृत्वाकडे चर्चेचा प्रस्ताव पाठविल्याचे वृत्त आहे. कतारच्या मध्यस्थीने हा प्रस्ताव इराणपर्यंत पोहोचविण्यात आला. इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे सचिव मोहसेन रझाई यांनी अमेरिकेच्या पत्रातील बदललेल्या भूमिकेचे स्वागत केले. अमेरिकेच्या संवादाच्या शैलीत मोठा बदल झाल्याचे त्यांनी इराणच्या सरकारी वृत्तवाहिनीशी बोलताना सांगितले.

इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांनीही अमेरिकेच्या चर्चेच्या प्रयत्नांना सकारात्मक पाऊल म्हटले आहे. या प्रस्तावाचा इराणने अभ्यास केला असून, कतारच्या मध्यस्थांशी चर्चा करण्यासाठी इराणच्या एका अधिकाऱ्याने दोहा येथे भेट दिल्याचे त्यांनी सांगितले. दोहा किंवा इस्तंबूल येथे पुढील आठवड्यात चर्चा होण्याची शक्यता काही वृत्तांमध्ये व्यक्त करण्यात आली आहे. मात्र, बैठकीची अधिकृत घोषणा झालेली नाही.

इराणचा अमेरिकेला इशारा

दरम्यान, इराणचे सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनी यांनी अमेरिका आणि इस्रायलला नव्या हल्ल्यांबाबत इशारा दिला आहे. अमेरिका किंवा इस्रायलकडून पुन्हा लष्करी अथवा दहशतवादी हल्ला झाल्यास इराणची सशस्त्र दले आणि जनता त्याला प्रत्युत्तर देतील, असे त्यांनी म्हटले आहे. संभाव्य संघर्षाला भौगोलिक मर्यादा राहणार नाहीत, असा इशाराही त्यांनी दिल्याचे इराणी माध्यमांनी वृत्त दिले आहे.

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणावाचा परिणाम केवळ मध्यपूर्वेपुरता मर्यादित राहण्याची शक्यता नाही. व्यापारी जहाजांवरील संभाव्य हल्ले, तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या वाहतुकीतील अडथळे तसेच होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील सुरक्षेचा प्रश्न यामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा आणि व्यापारावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे आगामी काळात अमेरिका चर्चेला प्राधान्य देते की पुन्हा लष्करी कारवाईचा मार्ग स्वीकारते, याकडे आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष लागले आहे.