मतदारयाद्यांवरून रणकंदन; ममता बॅनर्जींसह विरोधी नेत्यांना ताब्यात

नवी दिल्ली : मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी आणि मतदारयाद्यांमधील कथित अनियमिततांविरोधात दिल्लीत आयोजित करण्यात आलेल्या आंदोलनात सहभागी होण्यासाठी निघालेल्या पश्चिम बंगालच्या माजी मुख्यमंत्री आणि तृणमूल काँग्रेसच्या प्रमुख ममता बॅनर्जी यांना दिल्ली पोलिसांनी शनिवारी ताब्यात घेतले. त्यांच्यासोबत तृणमूल काँग्रेसच्या पाच खासदारांनाही पोलिसांनी ताब्यात घेतले. या कारवाईमुळे राजधानीतील राजकीय वातावरण तापले असून, विरोधकांनी केंद्र सरकारवर टीका केली आहे.

दिल्लीतील जंतर-मंतर  (Jantar Mantar ) येथे कॉक्रोच जनता पार्टीने (CJP) आंदोलनाची हाक दिली होती. मतदारयाद्यांच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण प्रक्रियेतील कथित अनियमितता आणि निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकतेच्या मुद्द्यावरून हे आंदोलन आयोजित करण्यात आले होते. या आंदोलनाला पाठिंबा देण्यासाठी विविध विरोधी पक्षांचे नेते दिल्लीत दाखल झाले होते.

दक्षिण अ‍ॅव्हेन्यू परिसरात पोलिसांची कारवाई

ममता बॅनर्जी आणि तृणमूल काँग्रेसचे खासदार दक्षिण अ‍ॅव्हेन्यू परिसरातून जंतर-मंतरकडे जाण्याचा प्रयत्न करत होते. मात्र, पोलिसांनी त्यांना पुढे जाण्यापासून रोखले. त्यानंतर बॅनर्जी यांनी बसथांब्यावर बसून निषेध नोंदविला. काही वेळाने त्यांना आणि त्यांच्या पक्षाच्या पाच खासदारांना पोलिसांच्या बसमधून नेण्यात आले.

ताब्यात घेतलेल्या खासदारांमध्ये डेरेक ओब्रायन आणि डोला सेन यांचा समावेश होता. या कारवाईदरम्यान ममता बॅनर्जी यांनी तोंडावर पट्टी बांधून निषेध व्यक्त केला. पोलिसांच्या बसमधून दिलेल्या व्हिडीओ संदेशात त्यांनी सरकारवर टीका केली.

‘सरकार आमच्याशी गैरवर्तन करत आहे. लोकांचा आवाज अधिक बुलंद करण्यासाठी आम्ही इंडिया आघाडीच्या माध्यमातून लढा सुरूच ठेवू,’ असे बॅनर्जी यांनी म्हटले.

केजरीवाल, पिनराई विजयन यांनाही ताब्यात घेतले

या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर दिल्लीचे माजी मुख्यमंत्री आणि आम आदमी पक्षाचे नेते अरविंद केजरीवाल यांनाही पोलिसांनी ताब्यात घेतले. ते आपल्या निवासस्थानातून आंदोलनात सहभागी होण्यासाठी बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करत असताना पोलिसांनी त्यांना रोखले.

केरळचे माजी मुख्यमंत्री पिनराई विजयन आणि मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाचे खासदार जॉन ब्रिटास यांनाही पोलिसांनी ताब्यात घेतले. त्यांना छत्रसाल स्टेडियम येथे नेण्यात आले. या ठिकाणी अन्य आंदोलकांनाही ठेवण्यात आले होते.

सीजेपीचे संस्थापक अभिजीत दिपके, सौरव दास आणि आशुतोष रांका यांना दिल्ली विमानतळावरच ताब्यात घेण्यात आले होते. आंदोलनात सहभागी होण्यासाठी निघालेल्या अनेक विद्यार्थी नेत्यांवर आणि कार्यकर्त्यांवरही कारवाई करण्यात आली.

राष्ट्रपतींच्या भेटीनंतर विरोधक आक्रमक

ममता बॅनर्जी शुक्रवारी दिल्लीत दाखल झाल्या होत्या. मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधातील विरोधकांच्या भूमिकेला पाठिंबा देण्यासाठी त्या इंडिया आघाडीच्या शिष्टमंडळासोबत राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांना भेटल्या होत्या.

या भेटीदरम्यान विरोधकांनी कथित ‘Vote Chori’ अर्थात मतचोरीचा मुद्दा उपस्थित केला. ज्ञानेश कुमार यांना पदावरून हटविण्याची मागणी करताना गेल्या दोन वर्षांत झालेल्या विधानसभा निवडणुकांबाबतही विरोधकांनी प्रश्न उपस्थित केले.

राष्ट्रपतींच्या भेटीनंतर राहुल गांधी यांनी निवडणूक प्रक्रियेतील कथित गैरप्रकारांच्या आरोपांवर राष्ट्रपतींनी स्पष्ट भूमिका मांडली नसल्याबद्दल आश्चर्य व्यक्त केले होते. मात्र, राष्ट्रपतींनी मतचोरीच्या आरोपांना मान्यता दिल्याचा अर्थ राहुल गांधी यांच्या विधानातून काढणे चुकीचे असल्याचे सूत्रांनी स्पष्ट केले होते.

दरम्यान, राहुल गांधी यांनी सोमवारी सर्वोच्च न्यायालयाचे सरन्यायाधीश सूर्यकांत यांची भेट घेऊन विरोधकांचे निवेदन सादर करण्याचा मानस व्यक्त केला. निवडणूक प्रक्रियेतील कथित अनियमिततांविरोधात इंडिया आघाडीने सोमवारी स्वतंत्र आंदोलनाची घोषणाही केली आहे.

एसआयआर प्रक्रियेवरून वाद

मतदारयाद्यांचे विशेष सखोल पुनरीक्षण म्हणजेच Special Intensive Revision (SIR) या प्रक्रियेवरून सत्ताधारी आणि विरोधकांमध्ये संघर्ष सुरू आहे. मतदारयाद्यांमधील चुका दुरुस्त करणे आणि पात्र मतदारांची नोंद अचूक ठेवणे हा या प्रक्रियेचा उद्देश असल्याचे निवडणूक आयोगाचे म्हणणे आहे.

मात्र, या प्रक्रियेत पात्र मतदारांची नावे वगळली जात असल्याचा आरोप विरोधकांनी केला आहे. निवडणूक आयोगाच्या कामकाजात पारदर्शकता नसल्याचा दावा करत मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या राजीनाम्याची मागणी करण्यात येत आहे. आयोगाने या आरोपांवर काय भूमिका घेतली आहे, याकडेही लक्ष लागले आहे.

दिल्लीत कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था

Jantar Mantar परिसरातील आंदोलन रोखण्यासाठी दिल्ली पोलिसांनी व्यापक सुरक्षा व्यवस्था तैनात केली होती. अनेक रस्त्यांवर बॅरिकेडिंग करण्यात आले, तर विविध ठिकाणी आंदोलकांची तपासणी करण्यात आली. आंदोलनस्थळी जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कार्यकर्त्यांना ताब्यात घेऊन छत्रसाल स्टेडियम येथे नेण्यात आले.

पोलिसांनी आंदोलनाला परवानगी नाकारल्यामुळे ही कारवाई करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. दुसरीकडे, विरोधकांनी आंदोलनाचा अधिकार आणि निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता यांचा मुद्दा उपस्थित केला आहे.

मतदारयाद्यांवरील आक्षेप, मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या राजीनाम्याची मागणी आणि आंदोलनकर्त्यांवरील पोलिसांची कारवाई यांमुळे दिल्लीत राजकीय संघर्ष अधिक तीव्र झाला आहे.